Vuist

Straf of consequentie?

Vanaf mijn eerste eigen groep (2015), tot en met nu, hoor ik regelmatig collega’s zeggen: “Nee, wij straffen niet, maar een kind kan wel een consequentie krijgen voor zijn/haar gedrag…”. In het begin kon ik me daar wel in vinden. Het klonk logisch in mijn oren en ‘straffen’ als pedagogisch ‘hulp’middel was ik al tegen. Totdat de kinderen zelf (met Mara als woordvoerster, nog dankjewel voor je openheid en eerlijkheid!) me lieten weten wat zij ervan vonden en ik ben het tot de dag van vandaag met de kinderen eens!

Vandaar deze blog, want ik vind het leuk om mensen aan het twijfelen te maken over wat ze denken dat ‘de waarheid’ is.. 😉

Laten we eerst eens naar de begrippen zelf kijken. In het woordenboek (VanDale) staat:

strafmaatregel tegen iem. als vergelding voor een onrechtmatige daad, een verzuim of overtredingop straffe van een boete met een boete als straf

beloningdat wat gegeven wordt om te beloneneen beloning uitloven

belonen: iem. iets geven als dank voor een bewezen dienst

consequentie: gevolg

Als je als school kiest voor straf om goed gedrag af te dwingen is dat natuurlijk een snelle manier om dat voor elkaar te krijgen. Straffen werkt, zoals in alle literatuur beschreven staat. Belonen werkt ook, en is mijns inziens al ietsie beter, omdat het minder gebruik maakt van directe angst om iets voor elkaar te krijgen, maar het blijven extrinsieke motivatoren. Je doet iets, omdat je iets anders krijgt (of juist niet krijgt). Net zo iets als een salaris. Het is bewezen dat een verhoging van het salaris inderdaad motiveert, maar alleen tijdelijk en daarna niet meer, tot er natuurlijk weer een verhoging plaatsvindt. Teveel salaris blijkt ook niet te werken (hoewel veel mensen anders zullen beweren 🙂 ) en zal ook ongemotiveerd gedrag veroorzaken..  Het werkt dus prima, zolang er controle blijft en de straf of de beloning consequent wordt toegepast en past bij de werkzaamheden. (zie alle theorieën over behaviorisme). Ik vind dat onze maatschappij op dit moment erg zo in elkaar zit, dus zullen veel mensen zich hier ook prima bij voelen. Ze doen alles voor een hoog (hoger) cijfer, een goed salaris, een sticker of een complimentje, of ze doen juist iets niet uit angst voor een boete of een andere straf. Ook ik vind het fijn als iemand me een gemeend compliment geeft over iets wat ik heb gedaan of heb gemaakt. Ook ik rijd bewust nooit veel harder dan de maximale snelheid, hoewel ik het niet altijd eens ben met die maximale snelheden. Ik doe dat meestal omdat ik geen geldboete wil hebben, en niet omdat ik harder dan 120 minder veilig vind. Het gevolg (consequentie) van te hard rijden is niets, maar als er net op dat moment wordt gemeten, dan krijg ik een boete. Die boete krijg ik niet als er op dat moment niet gemeten wordt, geen controle plaatsvindt. Het gevolg kan dus een boete zijn, maar die boete zie ik dan toch meer als ‘straf’. Iets wat een ander mij geeft voor een onrechtmatige daad.

De eerder genoemde tekst over ‘consequenties’ heb ik vaak gehoord bij mensen die kiezen voor sociaal constructivisme, intrinsieke motivatie: iets doen vanuit jezelf, omdat je het graag doet, of weet dat het van je wordt verlangd, omdat je onderdeel wil zijn van een groep. Ik heb het al op veel scholen zien gebeuren en zal het vast nog vaak zien: De begeleider wil graag onvoorwaardelijk vertrouwen. Het kind zoekt een grens of kijkt hoe ver het kan gaan (leren) en maakt wel eens een fout (leren), of kijkt hoe de ander gaat reageren als hij/zij iets doet, of juist niet doet (leren). Soms gaat dat bewust, vaak ook onbewust, of omdat er een verlangen is waar het kind aan toe wil geven en nog niet altijd gevolgen kan overzien van bepaalde daden (leren). De collega’s die, net als ik,  juist niet willen straffen lopen dan wel eens tegen ernstige situaties aan waar ze wel iets mee moeten. Gebeurtenissen, zoals geweld, mishandeling, aanranding, verwaarlozing, pestgedrag en vast nog wel iets wat ik nu vergeet. Ze hebben dan het idee dat als er geen maatregelen genomen worden het gedrag zal herhalen en de situatie (nog meer) onveilig wordt. Uit ervaring denk ik dat ze gelijk hebben. Kijk vooral naar de kinderen zelf, ze zijn een directe spiegel van wat er met alle mensen in een ruimte gebeurt. Praat met ze. Luister! Als de begeleiders zich niet veilig en bedreigt voelen, zullen de kinderen dat aanvoelen/zien en erop reageren.

Is straf nodig? Ik geloof niet in straffen en belonen, maar als iemand mijn gezin zou uitmoorden, dan kan ik me nu niet voorstellen dat ik zou zeggen: ‘Ach, die man/vrouw heeft het moeilijk in het leven gehad, hij weet niet beter, laat hem/haar maar lopen’. In het gunstigste geval zal ik de rechter inschakelen, maar ik kan me voorstellen dat ik wat extremer zou kunnen reageren in die situatie (ik houd van extreme voorbeelden 😉 ). Maar noem het dan gewoon straf! Ga er niet omheen lopen babbelen of het goed lopen praten door het ‘consequentie’ te noemen. Ik beloon ook, want: ‘wauw, wat heb jij dat goed gedaan’ is ook een beloning. Als we echt alleen maar vanuit jezelf iets mooi mogen vinden en geen emotie mogen tonen als iemand anders iets moois heeft gemaakt wordt het wat mij betreft een grauwe, saaie, emotieloze wereld en daar zit ik ook niet op te wachten. Noem het dus gewoon bij de naam. Ik vind wel dat het altijd ‘maatwerk’ is en er altijd van alle kanten gekeken moet worden, en, zoals Korczak ook deed met de kinderrechtbank, vooral milde straffen en veel nieuwe kansen.

En wat is dan een consequentie? Voor mij is dat het gevolg van een actie. Stel, ik klim in een boom. Een tak breekt en ik val naar beneden. De consequentie van het gebruiken van een zwakke tak, is pijn, omdat ik uit de boom val. Stel, ik gebruik even een schaar om een snoer door te knippen en ik denk dat ik de stroom heb afgesloten, maar heb me vergist. De consequentie is dat ik onder stroom sta, zodra ik knip (echt gebeurd.. 🙂 ). Stel, ik kijk om terwijl ik fiets en ik rijd per ongeluk hard tegen een geparkeerde auto (ook echt gebeurd 🙂 ), de consequentie is dat mijn fiets stuk is, ik een blauwe plek heb, en de auto een deuk, dus schade = verzekering bellen.

Een consequentie is in mijn ogen niet: Een tosti-ijzer per ongeluk aan laten staan en daardoor een certificaat verliezen en pas na een maand dat certificaat weer mogen ‘verdienen’. Iemand slaan/schoppen en door een school geschorst worden. Brutaal zijn tegen een juf/meester en dan een uur op de ‘afkoelstoel’ moeten zitten of na moeten blijven. Dat zijn toch gewoon straffen, die opgelegd worden door een ander?

Voelen/zien jullie het verschil?

Zelfs als je met elkaar, via consent afspreekt dat je bij een overtreding van de regels een certificaat voor een bepaalde tijd kwijt bent, blijf het dan wel straf noemen, want dat is in mijn beleving wat je daar afspreekt. Ga niet zeggen: Ohh, maar de consequentie is een maand niet meer in de keuken komen. De consequentie is dat het tosti-ijzer stuk is, een ander zich wellicht heeft verbrand, er meer stroom is gebruikt dan noodzakelijk, je jezelf dom voelt, omdat je het vergeten bent, etc…

Ik ben benieuwd naar jullie mening? Ben je het eens met deze mening, die ik van de kinderen in mijn groep heb gekregen en nu ook deel? Of vind je dat het anders is? Graag hoor ik dan hoe jij het ziet.

Scroll naar top